بر آستان حضرت دوست

مطالب علمی و مذهبی

بر آستان حضرت دوست

مطالب علمی و مذهبی

مقصود از «کفر» در آیه­ ی شریفه 85 سوره ی بقره

پنجشنبه, ۲۳ شهریور ۱۳۹۶، ۱۰:۱۵ ق.ظ

«أ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْکِتَابِ وَ تَکْفُرُ‌ونَ بِبَعْضٍ»؛ سؤال: آیا مسئله­ ی ایمان و کفر، دو واژه­ ی اصطلاحی هستند؟

در جواب به این سؤال اقوالی مطرح شده است که در حد امکان بدان اشاره می­شود:

الف) تعبیر به ایمان و کفر اصطلاحی نیست بلکه بیانگر وجود نوعی تناقض در رفتار است. فدیه گرفتن برای آزادی اسیران- نه برای امتثال حکم الهی که- صرفاً ناشی از روح نژادپرستی است. از این­رو حرکت مزبور حتی از مصادیق آیه­ی 102 از سوره­ ی توبه که فرمود: «خَلَطُواْ عَمَلاً صَالِحاً وَ ءَاخَرَ سَیِّئا»، نیز نخواهد بود، بلکه این رفتار، مصداقِ سخن حضرت امیرالمومنین علیه السلام  است که فرمود: «یَعْطِفُ الْهَوَى عَلَى الْهُدَى إِذَا عَطَفُوا الْهُدَى عَلَى الْهَوَى وَ یَعْطِفُ الرَّأْیَ عَلَى الْقُرْآنِ إِذَا عَطَفُوا الْقُرْآنَ عَلَى الرَّأْی».[1] اینها هدایت را به خواسته­ هایشان عرضه می­کنند اگر مناسب با خواسته­ اشان بود آن را قبول می­کنند، و در غیر این­صورت به هدایت الهی کفر می­ورزند.[2]

ب) سبزواری در «مواهب الرحمن» می­نویسد: این بخش از آیه تنها در صدد توبیخ و نکوهش گروه محارب بوده و می­فرماید: در این نحوه از رفتار شما ایمان نهفته نیست زیرا احکام الهی را به استهزاء گرفته و مرتکب فسق شده­اید. و همان­طور که می­دانیم، دو مقوله­ ی «کفر» و «فسق» از هم جدا بوده و انسانِ فاسق، کافر نیست.[3]

به نظر می­رسد؛ مقصود این مفسر محترم از آیه­ ی شریفه، عدم اطاعت از دستورات الهی بوده و ناظر به کفر عملی باشد، و نه کفر اعتقادی. به بیان دیگر؛ ایشان می­فرماید: آنان با این حرکت خود تنها مرتکب کفر عملی شده­اند، و لکن این مسئله دلیل نمی­شود که بگوییم: این عده به مجموع تورات کافر بودند تا کفر اعتقادی آنها ثابت شود.

ج) زمخشری در «کشاف» می­نویسد: وقتی از گروه محارب پرسیده می­شد اگر با دادن فدیه اسیران را آزاد می­کنید پس چرا با آنان به جنگ برمی­خیزید؟! آنان در جواب می­گفتند: هرچند قتل حرام است اما از تنها گذاردن حلیف و هم­پیمانمان حیا می­کنیم.[4] از فحوای کلام زمخشری چنین برداشت می­شود که اطلاق کفر در جمله­ی «وَ تَکفُرونَ بِبَعض»، یک اطلاق مجازی بوده و اشاره به شدّت قبحِ عمل داشته باشد. یعنی کشتار و اخراجشان از مرز و بوم بسیار زشت است.[5]



[1]. شریف الرضی، محمد بن حسین(1414هـ ق)ص195، خطبه138؛ تمیمى آمدى، عبدالواحد بن محمد(1410هـ ق)ص813؛ لیثى واسطى، على بن محمد(1376هـ ش)ص554.

[2]. ر.ک: جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج5، ص422 و 423.

[3]. ر.ک: موسوی سبزواری، موسوى سبزوارى، سید عبدالأعلى(1409هـ ق)ج1، ص314.

[4]. زمخشری، محمود(1407هـ ق)ج1، ص161.

[5]. جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج5، ص426.

موافقین ۰ مخالفین ۰ ۹۶/۰۶/۲۳
سعید شریف دینی

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی