بر آستان حضرت دوست

مطالب علمی و مذهبی

بر آستان حضرت دوست

مطالب علمی و مذهبی

«فَقُلْنَا اضْرِ‌ب بِّعَصَاکَ الْحَجَرَ‌ فَانفَجَرَ‌تْ مِنْهُ اثْنَتَا عَشْرَةَ عَیْناً»؛ در رابطه با این بخش از آیه، نکاتی مطرح می­شود:

الف) عصای حضرت موسی علیه السلام

مرحوم طبرسی می­نویسد: عصای موسی علیه السلام همان عصایی است که از بهشت آمده، این عصا را حضرت شعیب علیه السلام به موسی علیه السلام داد و طول آن ده ذراع بوده است که آدم علیه السلام  آن را از بهشت به سوی زمین آورد؛ همان عصایی بود که به اژدها تبدیل شد و دریا را شکافت.[1]

ب) محل شکافته شدنِ «حَجَر»

سؤال: إستسقاء و شکافته شدن سنگ به توسط عصا در کدام سرزمین بود؟

جواب: در پاسخ به این پرسش دو قول وارد شده است:

قول اول: «سرزمین سینا» است[2] که آن را وادی تیه می­نامند، چون چهل سال بنی اسرائیل در آن سرزمین سرگردان بودند. 

قول دوم: «سرزمین آریحا»[3] بوده است.

تعیین و تثبیتِ رأی برگزیده

رأی اول با سه قرینه تأیید می­شود:[4]

قرینه ­ی اول: اگر مقصودِ آیه سرزمین آریحا باشد، آن قریه دارای آب آشامیدنی فراوانی بوده است و بنی اسرائیل علی القاعده به مشکل کم­آبی برنمی­خوردند.

قرینه­ ی دوم: در ادامه، آیه چنین می­فرماید: «کُلُوا وَ اشْرَ‌بُوا مِن رِّ‌زْقِ اللَّهِ»؛ این بخش از آیه ناظر به این است که آن منطقه قریه نبود بلکه بیابان بوده است، چون «کُلُوا» ناظر به غذای «مَنّ» و «سَلوَی» است که در بیابان نصیب بنی اسرائیل شده بود، و به طور طبیعی «وَ اشرَبُوا» هم که بعد از «کُلُوا» آمده است باید در همان مکان باشد.

قرینه­ ی سوم: در تورات چنین آمده است: پس از صحرای سینا وارد رفیدیم[5] شده و اردو زدند و به علت نبود آب شروع به شکایت در نزد موسی علیه السلام  کردند و در این­جا موسی علیه السلام  معجزه­ای دیگر از خود در کوه حوریب را نشان می­ دهد و با عصای خود بر صخره زد و آب از آن جاری گشت و آن را مسّا (= قوم خود را امتحان کردند) نامید. [6]

بنابراین، با توجه به قراین مذکور، ثابت می ­شود که إستسقاء قبل از ورود به قریه حاصل شده است، چنان­که در آیه­ ی 58 از همین سوره این­گونه فرمود: «ادْخُلُوا هَـذِهِ الْقَرْ‌یَةَ».

هر چند بر سه قرینه­ ی أخیر نیز نقدهایی وارد شده است[7] لکن نظر فوق- یعنی طلبِ آب، قبل از ورود به قریه- مورد تایید بیشتر مفسران است؛ با این بیان که برخی از تفاسیر، دیدگاه مزبور را با الفاظی همچون؛ «بیشتر مفسران»[8] یا «اکثر مفسران»[9] در کتاب خود آورده و بدان تصریح کرده­ اند، و یا این که از لابه­ لای سخنانشان چنین استظهار می­شود که مسئله­ ی «إستقساء» و فحصِ از آب، در بیانِ تیـه بوده است[10] و دیگر متعرضِ سخنِ سایرِ مفسران و دیدگاه آنان راجع به این مسئله نشده­اند. و البته در این میان، تنها فخر رازی است که از ابومسلم نقل می­کند: جریان إستسقاء مربوط به بعد از ورود به قریه می­شود.[11]

ج) مقصود از «حَجَر» و کیفیتِ آن

سؤال: مقصود از «حجر» چیست، و این سنگ چگونه سنگی بوده است؟

در این ارتباط چند نقل وجود دارد:

1. سنگی بود به شکل مربع،[12] همانند سرِ انسان[13]-[14] که دارای دوازه حفر بود.[15]

2. حضرت موسی علیه السلام  هنگام شستشوی بدن، جامه­ خویش را بر آن می‏ نهاد.[16]

3. حضرت موسی علیه السلام  در بین راه آن را دید و سنگ با او به سخن درآمد و به ایشان گفت: مرا بردار که برای تو و اصحاب تو بسیار مفید هستم.[17]

حاصل آن که؛ «حجر»، قطعه سنگ مخصوصی بوده است که بنی اسرائیل آن را با خود حمل می­کردند، پس هر جا نیاز به آب داشتند بر زمین گذارده، موسی علیه السلام  با عصای خود بر آن می­زد و آب از آن جاری می­شد![18] البته در رابطه با این قول از آیات کریمه­ ی قرآن دلیلی در دست نداریم، هرچند در پاره­ای از روایات[19] و نیز در تورات جدید[20] اشاره­ای به آن شده است.



[1]. ر.ک: طبرسى، فضل بن حسن‏(1372هـ ش)ج‏1، ص250؛ همچنین، ر.ک: شبّر، سید عبدالله(1412هـ ق)ص48.

[2]. نجفی خمینی، محمدجواد(1398هـ ق)ج‏11، ص306؛ قرشی، سید علی اکبر(1377هـ ش)ج‏4، ص25؛ قرشى، سید على اکبر(1371هـ ش)ج‏5، ص10.

[3]. ر.ک: طبرى، ابوجعفر محمد بن جریر(1412هـ ق)ج‏6، ص112.

[4]. ر.ک: جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج4، ص597 و 598.

[5]. این منطقه، یکی از منازل بنی اسرائیل بود که حضرت موسی علیه السلام  با زدن عصا بر سنگ براى قومِ یهود آب بیرون آورد. (ر.ک: بلاغى، سید عبدالحجت(1386هـ ق)ج1 ‏از مقدمه، ص276).

[6]. انجمن کتاب مقدس ایران(1360هـ ش)، سِفْرِ خروج، باب 17، بند1-7»؛ بلاغى، سید عبدالحجت(1386هـ ق) ج1 ‏از مقدمه، ص58-59.

[7]. برای اطلاعات بیشتر، ر.ک: جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج4، ص601.

[8]. همان.

[9]. اندلسى، ابوحیان محمد بن یوسف(1420هـ ق)ج‏1، ص366.

[10]. ر.ک: طنطاوى، سید محمد(1407هـ ق)ج‏1، ص144؛ همچنین، ر.ک: ثعالبى، عبدالرحمن بن محمد(1418هـ ق)ج‏1، ص248؛ و نیز، ر.ک: ابن عطیه اندلسى، عبدالحق بن غالب(1422هـ ق)ج‏1، ص151.

[11]. ر.ک: فخر رازى، محمد بن عمر(1420هـ ق)ج‏3، ص528.

[12]. سبزوارى نجفى، محمد بن حبیب الله‏(1419هـ ق)ص15؛ اندلسى، ابوحیان محمد بن یوسف(1420هـ ق)ج‏1، ص367؛ ابن کثیر دمشقى، اسماعیل بن عمرو(1419هـ ق)ج‏1، ص178.

[13]. ابن عجیبه، احمد(1419هـ ق)ج‏1، ص112؛ طوسى، محمد بن حسن(قرن14ق)ج‏1، ص270؛ محلى، جلال الدین و سیوطى، جلال الدین(1416هـ ق)ص12.

[14]. در بعضی از نُسَخ آمده است: «به بزرگی سر آدمی»: (کاشانى، ملا فتح الله‏(1336هـ ش)ج‏1، ص198؛ کاشفى سبزوارى، حسین بن على(1369هـ ش)ص18؛ جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج4، ص593).

[15]. ج‍رج‍ان‍ی، ح‍س‍ی‍ن ‌‌ب‍ن‌ ح‍س‍ن‌(1377هـ ش)ج‏1، ص97.

[16]. جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج4، ص593؛ کاشانى، ملا فتح الله‏(1336هـ ش)ج‏1، ص199.

[17]. همان؛ جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج4، ص594.

[18]. برای اطلاعات بیشتر، ر.ک: طبرسى، فضل بن حسن‏(1372هـ ش)ج‏1، ص250؛ همچنین، ر.ک: طوسى، محمد بن حسن(قرن14ق)ج‏1، ص270؛ نیز، ر.ک: فخر رازى، محمد بن عمر(1420هـ ق)ج‏3، ص528.

[19]. ر.ک: مسعودى، على بن حسین(1426هـ ق)ص60؛ همچنین، ر.ک: خصیبى، حسین بن حمدان‏(1419هـ ق)ص64؛ و نیز، ر.ک: مفید، محمد بن محمد(11388هـ ش)النص، ص266.

[20]. ر.ک: انجمن کتاب مقدس ایران(1360هـ ش)سِفْرِ خروج، باب 17، بند1-7.

  • سعید شریف دینی

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی