بر آستان حضرت دوست

مطالب علمی و مذهبی

بر آستان حضرت دوست

مطالب علمی و مذهبی

معنای «روح القدس» و مصادیق آن در آیه 87 سوره ی بقره

يكشنبه, ۲۶ شهریور ۱۳۹۶، ۰۲:۳۱ ب.ظ

«وَ أیَّدْنَاهُ بِرُ‌وحِ الْقُدُسِ»؛ در ارتباط با معنای کلمه­ ی فوق دو احتمال بیان می­شود:

الف) اضافه­ی «روح» به «القدس» از قبیل اضافه­ ی موصوف به صفت- نظیر «خاتمُ الجمیل»، «حاتمُ‏ الجود» و «رجلٌ صدق»[1]- باشد؛ بنابراین، روح القدس در این حالت به معنای روحِ مقدّس و منزَّه از نقص‏ها و عیب‏ها، و مبرّاکننده­ ی دیگران است.[2]

ب) محتمل است اضافه­ ی این دو لفظ به یکدیگر از قبیل اضافه­ ی «روح» به «الله»- در کلمه­ی «روح الله»- باشد. یعنی بگوییم: مقصود از «القدس» خداوند است؛ که در این حالت، «روح القدس» به معنای روحِ خداوندی خواهد بود که مقدس و منزّه از هر عیب و نقص است.[3]

در هر حال، «روح القدس»؛ به آن حقیقت کاملی گفته می­شود که وجود نورانی­اش از گناه و آلودگی منزّه و مبراست.

جامعیّت این مفهوم به گونه­ ای است که با نگاه به آیات و روایاتِ وارده، مصادیق و موارد متعددی را می­توان برای این کلمه پیدا نمود، که به چند نمونه اشاره خواهد شد، از جمله:

1. «جبرئیل امین»؛[4] چنان­که در دو جای قرآن کریم از حضرت جبرئیل علیه السلام  به «روح القدس» تعبیر شده است؛ یکی در آیه­ ی 97 از سوره­ ی بقره، و دیگری در آیه­ ی 102 از سوره­ی نحل، که در این دو آیه مسئله­ ی وحی از اختیارات حضرت جبرئیل علیه السلام  شمرده شده است.[5]

2. «کتاب مقدّس»؛ همچون تورات و انجیل[6] و قرآن،[7] چنان­که آیه­ ی 52 از سوره­ی شوری می­ فرماید: «وَ کَذَلِکَ أوْحَیْنَا إِلَیْکَ رُ‌وحاً مِّنْ أمْرِ‌نَا»، که مقصود از «روح»، قرآن کریم است.[8]

3. «فرشته»؛ مقصود نوعی فرشته است،[9] فرشته­ای که بزرگتر از جناب جبرئیل[10] و میکائیل  است.[11]

4. «انسان کامل»؛ به انسان کامل نیز «روح القدس» می­گویند. چنان­که حضرت علی علیه السلام  در جواب سلام به شمعون بن حمّون چنین فرمود: «وَ عَلَیْکَ السَّلامُ یَا أخِی شَمْعُونَ بْنَ حَمُّونَ الصَّفَا وَصِیَّ رُوحِ الْقُدُس...‏»؛[12] بنابراین، در این نحوه­ی خطاب حضرت علی علیه السلام ، جناب عیسی علیه السلام - به عنوان یک انسانِ معصوم و کامل- روح القدس نامیده شده است.

5. «وجودِ حالت و مرتبه­ای در انسان»؛ به نظر می­رسد این موردِ خاص می­تواند مصادیق مختلف و معانیِ متعددی را با خود به همراه داشته باشد، مصادیقی همچون؛ نیرویی مرموز، غیبی، مجرد، طاهر و قدسی که به رسولان موهبت می شود.[13]

چنان­که گفته شده: این نیرو به صورت ضعیف در مؤمنان نیز وجود دارد.[14] گاهی بر هر نفسِ قدسی یا بر حالت آن به عنوان وصفی مقدس، روح‏ القدس اطلاق شده است.[15]

همچنین؛ در روایتی به نقل از حضرت امام صادق علیه السلام  آمده است که به فاطمه­ ی أطهر  نیز «روح القدس» خطاب شده است، چنان­که فرمود: «رُوحُ الْقُدُسِ وَ هُوَ فِی فَاطِمَةَ ».[16]

6. «وجود نوری محمد و آل محمد »؛[17] از دیدگاه روایات، صادرِ اول- یعنی اولین تجلّی ذات حق- وجود نوری محمد و آل محمد بوده و بالاترین مصداقِ «روح القدس» است. چنان­که در حدیث جابر به نقل از حضرت امام صادق؟ع؟  این­گونه می­خوانیم: «قَالَ لِی أبُو جَعْفَرٍ علیه السلام  یَا جَابِرُ إِنَّ اللَّهَ أوَّلَ مَا خَلَقَ خَلَقَ مُحَمَّداً صل الله علیه و آله و سلم وَ عِتْرَتَهُ الْهُدَاةَ الْمُهْتَدِینَ فَکَانُوا أشْبَاحَ نُورٍ بَیْنَ یَدَیِ اللَّهِ قُلْتُ وَ مَا الْأشْبَاحُ قَالَ ظِلُّ النُّورِ أبْدَانٌ نُورَانِیَّةٌ بِلا أرْوَاحٍ وَ کَانَ مُؤَیَّداً بِرُوحٍ وَاحِدَةٍ وَ هِیَ رُوحُ الْقُدُسِ فَبِهِ کَانَ یَعْبُدُ اللَّهَ وَ عِتْرَتُهُ وَ لِذَلِکَ خَلَقَهُمْ حُلَمَاءَ عُلَمَاءَ بَرَرَةً أصْفِیَاءَ یَعْبُدُونَ اللَّهَ بِالصَّلاةِ وَ الصَّوْمِ وَ السُّجُودِ وَ التَّسْبِیحِ وَ التَّهْلِیلِ وَ یُصَلُّونَ الصَّلَوَاتِ وَ یَحُجُّونَ وَ یَصُومُونَ».[18]



[1]. اندلسى، ابوحیان محمد بن یوسف(1420هـ ق)ج‏1، ص481.

[2]. جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج5، ص446؛ فخر رازى، محمد بن عمر(1420هـ ق)ج‏3، ص596.

[3]. جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج5، ص446 و 447؛ همچنین، ر.ک: میبدى، رشید الدین احمد(1371هـ ش)ج‏1، ص263.

[4]. آل غازى، عبدالقادر(1382هـ ق)ج‏5، ص58؛ ابن هائم، شهاب الدین احمد بن محمد(1423هـ ق)، ص210؛ ابن عاشور، محمد بن طاهر(1420هـ ق)ج‏1، ص578.

[5]. طیب، سید عبدالحسین‏(1378هـ ش)ج‏13، ص365؛ طالقانى، سید محمود(1362هـ ش)ج‏5، ص135؛ قرشی، سید علی اکبر(1377هـ ش)ج‏6، ص140.

[6]. داور پناه، ابوالفضل(1375هـ ش)ج‏2، ص301؛ اسفراینى، ابوالمظفر(1375هـ ش)ج‏1، ص124؛ ج‍رج‍ان‍ی، ح‍س‍ی‍ن ‌‌ب‍ن‌ ح‍س‍ن‌(1377هـ ش)ج‏1، ص118.

[7]. زحیلى، وهبة بن مصطفى(1418هـ ق)ج‏14، ص234؛ حقى بروسوی، اسماعیل(1405هـ ق)ج‏5، ص81؛ نیشابورى، نظام الدین حسن (1416هـ ق)ج‏4، ص307.

[8]. ج‍رج‍ان‍ی، ح‍س‍ی‍ن ‌‌ب‍ن‌ ح‍س‍ن‌(1377هـ ش)ج‏1، ص118؛ داور پناه، ابوالفضل(1375هـ ش)ج‏2، ص301؛ حجتى، سید محمد باقر(1377هـ ش)ص195.

[9]. ر.ک: حسینى همدانى، سید محمد حسین(1404هـ ق)ج‏15، ص85 ؛ همچنین، ر.ک: قرشى، سید على اکبر(1371هـ ش)ج‏3، ص131؛ و نیز، ر.ک: بانوى اصفهانى، سیده نصرت امین(1361هـ ش)ج‏1، ص396.

[10]. گنابادى، سلطان محمد(1408هـ ق)ج‏2، ص426.

[11]. جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج5، ص453؛ طب‍رس‍ی‌، ف‍ض‍ل‌ ب‍ن‌ ح‍س‍ن‌(1428هـ ق)ج‏4، ص57؛ گنابادى، سلطان محمد(1408هـ ق)ج‏1، ص113.

[12]. مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏(1403هـ ق)ج‏33، ص43؛ قطب­الدین راوندى، سعید بن هبة الله‏(1409هـ ق)ج2، ص744؛ صفار، محمد بن حسن‏(1404هـ ق)ج1، ص281.

[13]. حسینى همدانى، سید محمد حسین(1404هـ ق)ج17، ص70؛ همچنین، ر.ک: مکارم شیرازى، ناصر(1421هـ ق)ج1، ص291.

[14]. همان.

[15]. جوادی آملی، عبدالله(1385هـ ش)ج5، ص455.

[16]. حسینى استرآبادى، سید شرف الدین على(1409هـ ق)ص792؛ قمى مشهدى، محمد بن محمد رضا(1368هـ ش)ج‏14، ص372؛ مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏(1403هـ ق)ج‏25، ص97.

[17]. صادقى تهرانى، محمد(1365هـ ش)ج‏5، ص222(پاورقی)؛ آملی، سید حیدر(1422هـ ق)ج1، ص511، و ج‏2، ص373(پاورقی).

[18]. کلینى، محمد بن یعقوب‏(1407هـ ق)ج1، ص442؛ مجلسى، محمد باقر بن محمد تقى‏(1404هـ ق)ج‏5، ص196؛ بحرانى، هاشم بن سلیمان‏(1411هـ ق)ج‏1، ص19.

  • سعید شریف دینی

نظرات  (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی